การชี้บ่งอันตรายจากระบบควบคุม CHAZOP

การศึกษา CHAZOP นั้นมีส่วนดีไม่น้อย เพื่อที่จะได้ทราบว่าถ้าระบบควบคุมเองเกิดความผิดปกติหรือเสียหายขึ้นมา ผลที่ตามมาคืออะไร จะมากน้อยแค่ไหน

• เฟซบุ๊ค
• LinkedIn
• ยูทูบ

CHAZOP คืออะไร

CHAZOP หรือ Control Hazard and Operability คือ การศึกษาชี้บ่งอันตรายจากระบบควบคุมหรือคอมพิวเตอร์ในห้องปฏิบัติการหรือตู้ควบคุมในโรงงานอุตสาหกรรม โดยจะศึกษาด้านความปลอดภัยและความน่าเชื่อถือของระบบ

วิธีการทำงานของ CHAZOP คล้ายคลึงกับการศึกษาชี้บ่งอันตรายจากการปฏิบัติงานหรือกระบวนการ HAZOP คือเป็นวิธีการเชิงคุณภาพ โดยการนั่งประชุมกัน brain stoming อันที่จริงในการประเมินถึงความน่าเชื่อถือของระบบ สามารถใช้วิธีวิเคราะห์เชิงปริมาณวิธีอื่นก็ได้ แต่มีความจำเป็นต้องมีข้อมูลเชิงตัวเลข เชิงสถิติเข้ามาประกอบการคำนวน

CHAZOP ควรเริ่มทำเมื่อไร

CHAZOP เป็นเครื่องมือวิเคราะห์ความอันตรายที่ควรจะเริ่มทำเมื่อข้อมูลมีความพร้อม โดยเป็นช่วงการออกแบบในรายละเอียด detailed design เพราะในช่วงเริ่มต้นของโครงการนั้นมีการจำกัดถึงข้อมูลที่มีอยู่ จึงไม่เหมาะในการทำ CHAZOP

ทำไม CHAZOP จึงมีความสำคัญ

หนึ่งในเหตุผลที่สำคัญคือ ถ้าจำกันได้หนึ่งในสมมุติฐานที่สำคัญอย่างหนึ่งของการศึกษา Hazard and Operability หรือ HAZOP นั้นคือ การที่เราสมมุติว่าระบบควบคุม ระบบปฏิบัติการ หรือระบบที่มีความจำเป็นต้องเหตุการณ์ฉุกเฉินจะอยู่ในสภาพที่ดี พร้อมใช้งานได้ตลอด นั้นหมายถึงในะระหว่างที่เราทำ HAZOP นั้น เราตั้งธงไว้แล้วว่าตัวระบบควบคุม DCS หรือระบบ ESD จะพร้อมใช้งาน (ซึ่งไม่รวมถึงตัว process field instrument หรือ controller) ซึ่งบางครั้งไม่เป็นความจริง ระบบควบคุมตัวมันเอง DCS หรือ ESD ก็มีความเสี่ยงที่จะเสียหายและก่อให้เกิดผลกระทบต่อตัวบุคคล สิ่งแวดล้อมล้อม ทรัพย์สินได้เช่นกัน เพราะฉะนั้นแล้วการศึกษา CHAZOP ก็จะเข้ามาเพื่อปิดช่องโหว่ตรงนี้

ยกตัวอย่างส่วนประกอบต่างๆในระบบควบคุมที่ควรศึกษา CHAZOP

โดยปกติแล้ว CHAZOP สามารถนำมาใช้ศึกษากับระบบควบคุมใหม่ทั้งหมดเลย หรือจะศึกษาผลของระบบเดิมที่มีการเปลี่ยนแปลง หลังจากมีการเพิ่มระบบใหม่เข้าไป โดยเราสามารถแยกส่วนประกอบต่างๆในระบบควบคุมออกมาเพื่อศึกษาในรายละเอียด เช่น

• ระบบจ่ายกำลัง power supply
• ระบบการสื่อสาร communication
• ระบบจัดเก็บข้อมูล stored data
• ระบบสำรองข้อมูล back up system
• ระบบตรวจสอบภายใน diagnostic system
• โปรแกรม software
• ชิ้นส่วนอุปกรณ์ในตู้ควบคุม เช่น module, card, cable, connector, switch และอื่นๆ
• สิ่งแวดล้อมภายในห้องควบคุม
• กิจกรรมที่คนต้องเป็นผู้ป้อนคำสั่ง Human factor
• กิจกรรมแทรกแซงในระหว่างกระบวนการ override
• ความสามารถในการซ่อมแซม maintainability

โดยที่ส่วนต่างๆข้างต้น จะถูกเอาไปรวมกับคำช่วย guideword ทั่วไปที่ใช้ในการศึกษาชี้บ่งอันตราย เช่น No, Less, More, Wrong กลายเป็นการคลาดเคลื่อนจากที่ออกแบบไว้ หรือ deviation เพื่อเอาใช้ในการประชุม